چگونه دیجیتالسازی میتواند موتور محرک شرکتهای دانشبنیان باشد؟
سحر بنکدارپور - دبیرکل مجمع تشکلهای دانشبنیان ایران
اقتصاد ایران در سالهای اخیر با چالشهای متعددی دستوپنجه نرم کرده است؛ از نوسانات ارزی و تحریمهای بینالمللی گرفته تا محدودیتهای زیرساختی مانند قطعی اینترنت و کمبود سرمایهگذاری خارجی. در چنین فضای پرتلاطمی، بسیاری به دنبال یافتن روزنهای برای بقا و پیشرفت هستند. پرسش اینجاست: آیا میتوان در این شرایط سخت، نه فقط دوام آورد، بلکه به رشد جهشی نیز رسید؟ پاسخ، در حمایت هدفمند از کسبوکارهای دانشبنیان و بهرهگیری از ظرفیتهای تحول دیجیتال نهفته است. امروز، فناوریهای دیجیتال نه یک تجمل، بلکه یک راهبرد حیاتی برای عبور از بحران و ایجاد مزیت رقابتی پایدار محسوب میشوند.
تاریخ اقتصاد ایران بارها نشان داده که محدودیتها میتوانند بستری برای زایش خلاقیت و نوآوری بومی باشند. شرکتهای دانشبنیان در این میان، نقش پیشتاز را ایفا میکنند. نمونههای موفقی در حوزههایی مانند بانکداری دیجیتال، سلامت الکترونیک و کشاورزی هوشمند داریم که توسط همین شرکتها و در دل تحریمها شکل گرفتهاند. این کسبوکارها ثابت کردهاند که با اتکا به دانش فنی و مهندسی داخلی، میتوان راهحلهایی بومی، مقاوم و صادراتمحور خلق کرد که نهتنها وابستگی به خارج را کاهش میدهد، بلکه ارزآوری نیز دارد.
در شرایطی که تأمین منابع و سرمایه با دشواری همراه است، شرکتهای دانشبنیان با خودکارسازی فرآیندها، کاهش هزینههای سربار و افزایش بهرهوری، میتوانند با حداقل منابع، حداکثر بازدهی را داشته باشند. همچنین، توسعه پلتفرمهای بومی در حوزههایی مانند تأمین مالی جمعی، میتواند شکاف ناشی از کمبود سرمایهگذار خارجی را پر کند و زمینه را برای جذب سرمایههای خرد داخلی به سمت طرحهای نوآورانه فراهم سازد. گسترش اقتصاد اشتراکی و تمرکز بر بازارهای منطقهای نیز از دیگر فرصتهایی است که با کمک فناوریهای دیجیتال در دسترس این شرکتها قرار میگیرد.
اما برای اینکه شرکتهای دانشبنیان بتوانند این نقش کلیدی را ایفا کنند، نیازمند یک زیستبوم حمایتی هوشمند و پایدار هستند. فقدان چنین بستری، امروز بزرگترین مانع پیش روی این اکوسیستم است. این بستر باید شامل موارد زیر باشد:
توسعه زیرساختهای دیجیتال مقاوم و امن که بتواند در شرایط بحرانی نیز پایداری خود را حفظ کند.
طراحی مشوقهای مالی و مالیاتی هدفمند برای تشویق تحقیق و توسعه، تجاریسازی ایدهها و حضور در بازارهای صادراتی.
ایجاد شبکهای از مشاوران و منتورهای مجرب برای هدایت تیمهای فناور در مسیر پیچیده کسبوکار و بازار.
ترویج فرهنگ نوآوری و ریسکپذیری در میان سرمایهگذاران و بنگاههای اقتصادی بزرگ، تا زمینه برای همکاری و سرمایهگذاری در شرکتهای دانشبنیان فراهم شود.
در این میان، نهادهایی مانند اتاق بازرگانی تهران میتوانند نقش یک تسهیلگر قدرتمند را ایفا کنند. این نهاد با ایجاد پل ارتباطی میان شرکتهای دانشبنیان و صنایع بزرگ، ارائه آموزشهای کاربردی، و اشتراکگذاری تجربیات موفق داخلی و جهانی، میتواند مسیر تحول را برای این کسبوکارها هموارتر کند.
با این حال، نمیتوان از یک تهدید جدی چشمپوشی کرد: بیثباتی و ناپایداری در سیاستهای حاکم بر فضای دیجیتال، بهویژه قطعیهای مکرر و پیشبینیناپذیر اینترنت. چنین فضایی، بزرگترین سرمایه یک کسبوکار دانشبنیان یعنی اعتماد و قابلیت پیشبینی را هدف قرار میدهد. در غیاب این دو، نه سرمایهگذار ریسک خواهد کرد و نه شرکتی میتواند برای آینده خود برنامهریزی بلندمدت داشته باشد.
در پایان، باید تأکید کرد که سختترین شرایط، اغلب مهد تولد بزرگترین نوآوریها بودهاند. شرکتهای دانشبنیان ایرانی با تکیه بر مغزافزار قوی و انگیزههای بومی، ثابت کردهاند که میتوانند از دل محدودیتها، فرصت بسازند. آنچه این بار نیاز است، یک عزم جمعی و حمایت هوشمندانه برای تبدیل این ظرفیت به یک جریان مستمر و تأثیرگذار در اقتصاد کشور است.
تاریخ انتشار: 1405/01/15
